Englishگۆتفرید ویلهێلم لایبنیز
گۆتفرید ویلهێلم لایبنیز، فەیلەسووف، بیرکار، لۆژیکناس، پیاوی ئایینی، دیپلۆماتکار و داهێنەرێکی ئەڵمانی بوو کە کارەکانی لە چەندین بواردا پەرەی سەند. زۆرجار بە یەکێک لە دوایین زانایانی فرەڕەهەند (پۆلیمات)ی مێژوو دادەنرێت؛ بە شێوەیەکی سەربەخۆ پەرەی بە ژمێرکاری (کاڵکەڵەس) داوە، لۆژیکی فۆرماڵی پێشخستووە و بیرۆکەی فەلسەفیی پێشنیار کردووە کە تا ئێستاش کاریگەریان لەسەر بیرکاری، زانستی کۆمپیوتەر و میتافیزیک هەیە.بەشدارییە سەرەکییەکاندەستکەوتەکانی لایبنیز مەودایەکی بەرفراوان لە بوارە جۆراوجۆرەکان دەگرێتەوە. شێوازە نووسینی بیرکارییەکەی—لەوەش هێمای $\int$ بۆ تەواوکاری (ئینتگرال) و نووسینی $d$ بۆ جیاکاری (دیفرانسێل)—بەهۆی ڕوونی و بەهێزییەوە بوو بە زمانی ستانداردی ژمێرکاری. سەربەخۆ لە ئیسحاق نیوتن، پەرەی بە ژمێرکاریی جیاکاری و تەواوکاری دا، هەرچەندە ناکۆکییەکی بەناوبانگ لەسەر پێشەنگی لەو بوارەدا بۆ ساڵانێک سێبەری خستە سەر دەستکەوتەکانی هەردوو زاناکە. هەروەها ئامێرێکی میکانیکیی ژمێرکاریی ئاڵۆزی دیزاین کردووە و سیستەمی ژمارەی دوویی (٠ و ١)ی پەرەپێدا؛ ئایدیایەک کە دواتر بوو بە بناغەی کۆمپیوتەری دیجیتاڵی.فەلسەفەلایبنیز، شانبەشانی ڕێنی دیکارت و باروخ سپینۆزا، یەکێک بوو لە کەسایەتییە پێشەنگەکانی سەرەتای عەقڵانیزمی مۆدێرن. فەلسەفەکەی لەسەر چەند بیرۆکەیەک دامەزراوە: «مۆناد»ەکان، کە بوونە دابەشنەبووەکانن و واقیع پێکدەهێنن؛ بنەمای «عەقڵی بەس»، کە پێی وایە هەموو شتێک ڕوونکردنەوەیەکی هەیە؛ و «هاوئاهەنگیی پێشوەختە دامەزراو»، باسەکەی لەسەر ئەوەیە کە چۆن زەین و جەستە کارلێک دەکەن بەبێ ئەوەی ڕاستەوخۆ ببنە هۆی یەکتر. لە کتێبەکەیدا «تیۆدیسی» بەرگری لەو ئیدیعایە کرد کە ئەمە «باشترینی هەموو جیهانە ڕێتێچووەکانە»، تێڕوانینێک کە دواتر لەلایەن ڤۆڵتێرەوە لە کتێبی «کاندید»دا گاڵتەی پێکرا.پێشە و میرات لایبنیز لەبری ئەوەی ژیانی پیشەیی خۆی وەک مامۆستای زانکۆ بەسەر ببات، وەک ڕاوێژکاری یاسایی، دیپلۆماتکار، کتێبخانەوان و ڕاوێژکاری سیاسی بۆ فەرمانڕەواکانی ئەڵمانیا کاری کردووە. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرانسەری ئەوروپادا گەشتی کردووە، لەگەڵ سەدان زانادا نامەگۆڕینەوەی هەبووە و یارمەتیی دامەزراندنی ئەو شوێنەی داوە کە بووە بە «ئەکادیمیای زانستی بەرلین»، وەک یەکەم سەرۆک لە ساڵی ١٧٠٠دا کاری تێدا کردووە. بەشێکی زۆر لە کۆمەڵە گەورەکەی نووسینەکانی لە ماوەی ژیانیدا بڵاونەکراونەتەوە و زانایان تا ئەمڕۆش بەردەوامن لە لێکۆڵینەوە و دەستکاریکردنی دەستنووسەکانی.
